پسری که هی پژمان می شود

یادداشتی بر مجموعه شعر « در این نه در سیزده » سروده ی

آفاق شوهانی

پژمان قانون

آفاق شوهانی شاعری نو پرداز است . شاعری که با سیر در زمان خود به واقع کلام شاعر امروز است. او در اکنون زمان نفس می کشد و در اکنون زمان شعر می سراید .

شوهانی که تا قبل از چاپ این مجموعه ، مجموعه شعر تنها تر از آغاز(1376) را در کارنامه خود دارد ، با انتشار این مجموعه درخشان به سوی جایگاه خاص خود در شعر امروز در حال حرکت است .

شوهانی با میل شدید به نو گرایی و درونی کردن مولفه های نوین سراینده ی شعری است که نمی توان به راحتی از کنار آن گذشت. او به سوی فردیتی حرکت می کند که نه تنها شعر امروزاز فقدان آن در رنج و عذاب است بلکه از او شاعری در خور تأ مل ساخته است.او همواره از مولفه هایی در شعر خود بهره می برد که گاه عموما به آن پرداخته شده اما نهایتا این ویژگی ها درونی شاعر می شود و نمود درونی خود را در شعر او جلوه می دهد وشعر او را چنان که باید می کند . در زیر به ویژگی های شعری او در این مجموعه اشاره می شود.

1-استفاده ی وسیع از زبان گفتار : زبان همواره در مسیر خود در حال تحول است و با شرایط و ویژگی های هر عصر که متاً ثر از عوامل سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی است ، تغییر می کند. اولین عنصری که اصولا شعر پیشرو و آوانگارد نمی تواند جدای از پرداختن به این مسأ له ی ویژه زبانی باشد ، توجه به زبان گفتار است .

شوهانی با استفاده از زبانی که به گفتار روزمره مردم نزدیک است به خوبی از پتانسیل ها و ظرفیتهای آن استفاده می کند . او شدیدا از آرکایسم کلامی پرهیز می کند وهمواره از واژه ها یی که تبختر و ادبیت بی مورد دارند دوری می جوید .

تلخ است شاعر دوره ایی باشی که کولی کودکش را حراج می کند

ترجیح می دهم از آسمان شما چیزی کم نیاورم

چند نقطه بگذارم و

بنشینم تا پرنده ایی از هر کدامشان تخم بترکاند. شعر 11 ص36

***

خیلی وقتها خواستم از این کوچه بکَنم

بروم جای که خیلی وقتها از این خوا سته ام بکنم

سرتا ته کوچه

چشمهایش را می بندد . شعر2 ص9

2- عدول از نرم زبان : ویکتور اشکلفسکی یکی از ازاعضاء برجسته ی فرمالیسم روس در مقاله

معروف خود تحت عنوان « هنر به مثابه ی صنعت » که در سال 1917 منتشر می شود ، ویزگی ادبیات وبه ویژه شعر را در عنصر « آشنا یی زدایی » زبان می داند . این مهم که از نگاه شاعران معاصر به دور نبوده مورد توجه شوهانی شاعر نیز قرار گرفته است .

او همواره سعی می کند با عدول از نرم زبان و هنجار گریزی به شعر هر چه شعر تر نزدیک شود و به زعم من موفق نیز عمل کرده است . به این نمونه ها دقت کنیم

کسی تکلیف مرا نمی کشد

مثل سوت قطاری که نمی گذرد . شعر 5 ص15

یا:

ماهی سرخ می شوم

که از سوال تومی آ ویزم

تارود را به خانه ها ببرد . شعر10 ص25

ما در حالت عادی زبان از این گونه کار کردها به دوریم . یعنی نه از سوال کسی آویزان می شویم ونه اینکه رود را به خانه می بریم . او با این گونه تمهیدات و بر جسته سازی ها دارد به جوهره شعر نزدیک می شود .

3- حضور جملات نا سالم دستوری : این نوع رویکرد منحصر به شعر شاعر « در این نه درسیزده » نمی شود و به طور عمومی شاعران پیشرو و آوانگارد عموما به این گونه موارد می پردازند که این موضوع گاه تا ورطه ی کلیشه شدگی پیش می رود . شوهانی اما

من نمی ترسد از ریل ها

سر در می آورد از مغازه

که روشن تر از تر قه های شماست . شعر 15 ص 34

یا در این نمونه :

من و تو

اما

چیزی نمی دانست

از هر چیزی می گذشت و

خاکستر به جا می گذاشت

کنار سایه بان های سوخته شعر18ص3 . 4- 4- استفاده از تکنیک فاصله گذاری : شا عر ما با استفاده از اینگونه تمهدات به سود شعر درحرکتی

هد فمند در حال بروز ونمود خود است .

این جمله ها که در روند پی آ یی روایت ها فا صله می گذارند و نمی گذارند ، جملاتی هستند که در کروشه جای گرفته اند و عموما در ساختار شعر هضم شده اند وهیچگاه حالت ناخشایندی در مخاطب ایجاد نمی کنند .

اینجا قرارمان بود

[زن با مرد همین گفت]

هنوز تا فردا را داریم

[مرد چیزی به صدای دریا نیفزود ]

و باز هم دریا بود شعر8ص2

۵- حضور گاه به گاه دیالوگ:این مولفه اصولا و اسا سا در هنرهای دراماتیک کار برد دارد ، امروزه وارد جریان شعر آونگارد شده است .آفاق شوهانی نیز گاه با استفاده از این مولفه توانسته است به خوبی از این مولفه بهرمند شود و با گنجاندن دیالوگ هایی مناسب در شعر خود وضعیتی تازه رقم بزند .

پرده قلمکار

- انگار همین چند دقیقه پیش بود

- چیزی گفتی که از سر دیوار افتاد

شهر بو کشید و

دستهای ما کوتاه

- دست نمی دهد بگذ ریم دوست ! شعر24 ص52

یا این نمونه

- حرف زدن خالی دوست من ؟

- حرف های زیادی هست شعر 14 ص32

6-بروز و جه زنا نگی :به نظر می رسد که شوهانی شاعر هرگاه با درونیات خود درگیر بوده متون و شعر هایی رقم زده که وجه زنانگی در آنها بارز است .شعر های که در برخورد با نقد فمنیستی سر بلند بیرون می آیند . در واقع در این گونه موارد نو شتاراو جایگاه ویژه زن بودن را دارا است.

البته شاعر می تواند با پرداختن بیشتر به این مولفه موفق تر عمل کند .در این مورد مخاطب را به متن کتاب ارجاع می دهم.

7- حضوریک نئورمانتیسم : نئور مانتیسم در شعر شوهانی رویکردی دو گانه دارد . او هرگاه عوامل طبیعی وکلاسیک را که تا ثیرات زیبایی شناختی خود را از دست داده اند در شعر خود نمود می دهد ، موفق عمل نمی کند . در اینگونه موارد شعر او در سطع ظاهر می شود .

به این نمونه ها دقت کنیم .

دریا!

ماهیان کوچک تو چه می گویند :

« همیشه اینگونه است دریا

زلال و بی پرواز » شعر 9 ص22

***

چگونه بگویت که دوری !

شعر 17 ص 37

اماه هرگاه در لحظات رمانتیکی خود به عواملی دست می برد که نوین اند وهنوز به دام کلیشه نیفتاده اند ، با موفقیت رو برو می شود و اینگونه می سراید:

تیک تاک دیوار را

به کوچه بردیم

و جانب خواب را گرفتیم

نیمه های شب

رّد پای قطار آمد

از نرده ها گذشت . شعر 16ص26

8-عنصر روایت: نور تروپ فرای در کتاب معرف خود «تحلیل نقد » از قول ارسطو سررکن اساسی را برای اثر ادبی در نظر می گیرد . 1- دایا نویا یا معنا و اندیشه 2- ایتوس یا شخصیت پردازی 3- میتوس یا روایت . روایت که همواره عنصری اساسی در ادبیات و شعر بوده کاربرد ی وسیع داشته است که گاه در شعر شاعران دهه40 و50 با اطنا بهای بی جا به شعر ضربه می زنند. رمان وسینما نیز به نوبه ی خود با پرداختن به روایت نقش روایت را در شعر کمرنگ جلوه داده اند .

آفاق شوهانی اما با در نظر گرفتن این موضوع عنصر روایت را طرزی نوین در ساختار شعر خود گنجانیده است . روایتی که همواره با فضاها و تصاویر نوین همراه اند . اما ....

- حرف زدن خالی دوست من ؟

- حرف های زیادی هست

پسر

نان خشکه را پشت در گذاشت

در را که بست نان خشکه دیگر نبود

همین امروز

- نون خوشکه رو چی می دن ؟

- یک کیسه نون خوشکه همش می شه بیست تومان

شعر 14ص32

اما گاه همین روایت ها شعر او را ضربه پذ یرمی کند. روایتهایی که با منطق نثری روبه رواند ومخاطب در واقع گزاره ها یی خبری را تجربه می کند .

9- رویکرد به عناصر، اشیاء واصطلاحات روزمره : یکی از ویژ گی های بارز ومهم شعر شاعر « در این نه در سیزده » رویکرد او به عناصر و اشیاء واصطلاحات روز مره است که این عناصر چنان معمولی وطبیعی در کمپوزسیون وساختارشعر او هضم شده اند که مخاطب هیچ گاه احساس نخواهد کرد در به کار گیری آنها فرآیندی مصنوعی و غیر طبیعی به کار رفته است . به این عناصر واصطلاحات دقت کنیم .

فلافل - ترقه – پا ورقی – عکس – دوربین – عینک – پوستر – سیگار – اتوبوس – باند پیچی – قلاب – قطار – کولی – الاکلنگ – نیمکت – چتر – کیسه ی نون – کیف – ایستگاه – گرد گیری – بوق اشغال – گوشی و ..........

برای نمونه به این مثال و نحوه ی به کار گیری این عناصر و اشیاء توجه کنیم :

خط فاصله

چیزی که همین جا رخ می دهد خط فاصله است

- شما چند بار آن طرف نیمکت نشسته ایی ؟

- هر بار که خواسته ایی !

- هر بار که آمده ایی

الا کلنگ یکی را بالا می برد دیگری را پایین

خط فاصله همین است .

شعر12 ص28

10- ایجاد فضاها وتصاویر نوین : تصاویر وایماژهایی که شاعر آنها را ارائه کرده به آن اندازه تازه ونوین اند که شعراو را « آفاقی » کرده است . فضاهایی که او ایجاد می کند در دنیای امروز اتفاق می افتند . فضا ها وتصاویری که شوهانی می- آفریند گاه عینی اند وگاه ذهنی . وچنان خوشایند مخاطب تیز بین وهوشیار واقع می شود که او را ترغیب به دوباره خوانی وتجسم این گونه ایماژها می کند .علاوه بر این تصاویر از سیالیت بر خوردارند و در حال حرکت .

به این نمونه ها دقت کنیم :

آقا دست می اندازی پیر مرد روی پرده را ؟

بهتر است تمام شود

پنجره اش را بسته ام

واز همین رو به رو باتلاق ... شعر 21 ص54

یا :

چند قدم عقب

دوباره همان

چند قدم جلو

گرد گیری می کند

دوباره همان. شعر20 ص42

روی هم رفته ویژگی هایی که بر شمرده شد به همراه چند مولفه ی دیگراز جمله دقت در سطر بندی و تقطیع مناسب سطرها ، استفاده از ترکیب های تازه و .... که در شعر او بسامد بالای به چشم می خورد شوهانی را به سوی فردیتی که از آن خود اوست پرتاب می کنند . نهایتا او را شاعری توانمند و تیز بین می بینم که در حال حرکت به سوی شعری پیشرو و خلاق است .

سنگ جدول یکیش سیاه می زند

یکیش هم سیاه

وسفید رفته اصلن هیچ

روبه رو بلوار در درختهاش پیچیده است

مرد

دست زیر دست گذاشته وزیر سرش گذاشته وسوت می زند

یک پنجره باز نیست

پرنده روی تیر چراغ برق می نشیند

مرد فکر می کند که خوابیده و خواب دیده است که پاشنه ی کفشش !

اما دم کلاغ ها روی کولشان نیست

و زن

با یک مرد دیگر

که دستش یک خورده هم دست نیست

دست می دهد ومی زند به دستی که بی جهت

تاریکی می افتد توی کوچه که راه برود

پرنده از روی تیر چراغ برق می پرد و پر نمی زند وکلاغ می شود

ویک پتک

می کوبد روی انگار

مغز می پاشد روی انگار.

یک پنجره ی بسته باز می شود

وخون

می رود تا پای اسبی که روی جوراب نشسته بود

یک پنجره ی بسته باز می شود

ما شینها بوق می زنند و خنده می برند وبوق می زنند

مرد خوابیده وسوت می زند.

وقتي به مجموعه شعر (( تهران براي شعر شدن شهر كوچكي ست)) نگاه مي كنيم موارد زيادي هستند كه ذهن مخاطب را رها نمي كنند . خصيصه هايي كه نمي توان آنها را ناديده گرفت . خصيصه ها و ويژگي هايي كه ملك زاده شاعر جوان با دروني كردن آنها همواره اين ويژگي ها را به سود شعر خـود به كار مي گيـرد و استفاده ي بهينه اي از آنها دارد و در نهايت خواننده را مجذوب خود مي كند .

رويكرد به زبان گفتاري و روزمره ، ايجاد فضا ها و تصاوير نو ، آشنايي زدايي در عناصر شعري و غيره .

اما اگر بخواهيم به ترتيب به شعر او بپردازيم . . .

1- رويكرد به زبان گفتاري : اولين عنصري كه در شعر ملك زاده توجه را به خود جلب مي كند و نگاه را به دنبال خود مي كشاند ، استفاده ي وسيع او از زبان گفتار است ، زباني كه به گفتار روزمره مردم نزديك است همان موردي كه نيما نيز بر آن تأكيد مي ورزد و خوشبختانه در شعر دهه ي هفتاد و هشتاد بر كرّات شاهد آن هستيم .

استفاده از واژه هايي كه از ادبيت بي مورد به دور هستند و بيشتر به خاطر خودشان شعر مي شوند نه از طريق اديبانه به كار بردن آنها . تركيبها و واژه هايي كه از آرايش و تبختر به دور هستند و اينگونه دارند به شعر هر چه شعرتر نزديك مي شوند .

***

با اين سرعتي كه اتوبوس گرفته

مي ترسم جاده را تمام كند

و برسد به تابلويي كه روي « زمين » خط قرمز كشيده اند

و بعد

تابلوي « به سياره ي چاله پرور مريخ خوش آمديد » ص 18

***

آدمي كه شاعر مي شود

بلند مي شود

موي سرش

هي مجموعه چاپ مي كند

با عكس خودش ص 69

2- ايجاد فضا و تصوير هاي عيني : فضاهايي كه علاوه بر عيني بودنشان به شدت روزمره هم هستند ، كه در دنياي امروز نيز تصوير مي شوند . ايماژ هايي كه خالق آن شاعري نوپرداز و امروزي است . در واقع تصويرهاي اين مجموعه بيانگر دنياي امروز شعر هستند نه اينكه ديروز را روايت كنند . عينياتي كه هر منتقدي را مي تواند . . .

زلزله كه آمد

كله ها تكان خورد

ويژه برنامه هاي تلويزيون زنده شدند ص 62

***

اتوبوس

تابلوي ايستگاه را پارك ممنوع مي بيند .

كارمند

پرونده ي روز را مي بندد

تلفن مجله

روي پيغام گير است . ص 60

3- رويكرد به عناصر و اشياء روزمره : در واقع مهمترين ويژگي شعرهاي ملك زاده استفاده از عناصر، اشياء و اصطلاحات روزمره است . و اين آنچنان معمولي و ساده در شعرهاي او به كار گرفته شده است كه مخاطب هرگز احساس ناخوشايندي ندارد . در حقيقت آنها روي جاده ي شعر خيلي صاف و هموار قرار گرفته اند . اين عناصر هيچگاه ايجاد « دست انداز » نمي كنند كه مخاطب احساس كند در به كار گيري آنها روندي مصنوعي به كار گرفته شده .

مرور مي كنيم :

كتيرا – چك سفيد – آتاري – سردبير – آسفالت – كابين – رژه – مزايده – سانسور – باجه ي مخابرات – گيومه – كاريكاتور – ساعت مچي – ديپلم – دكتراي ادبيات – جام جهاني – پارك ممنوع – سرزمين لي لي پوت – موبايل – زله – آپارتمان – پيشي ملوس و ...

***

باجه هاي مخابرات شلوغ مي شود

در عصرهاي پايان ترم

كابين هاي پر از دانشجو – دختر

كه دل خوشي را

تا دور ها اشغال مي كنند . ص 54

***

حتي عقربه ي با عجله ي ساعت

كم مي آورد

وقتي او

در فينال 2006 اُمين شعرش

جام جهاني گوش هاي تو را

فتح مي كند . ص 82

4 – آركائيسم ساختاري : در شعرهاي ملك زاده عناصر و اجزاء شعر همواره دور هسته ي مركزي شعر در حال گردش هستند . اين عناصر دائماً تحت مراقبت شديد شاعر نگه داشته مي شوند و هيچگاه خارج نمي زنند و شعر را به گسستگی متهم نمي كنند .

خوش به حال برج هاي تهران

كه هم سايه ي خدا شده اند

و فكر مي كنند

اگر يك روز

مهمان ناخوانده بيايد

از هم سايه شان

نان قرض مي كنند .

اين ويژگي به كرات در شعر ملك زاده رويت مي شود .

5 – ايجاد تضاد : شاعر ما همواره از اين تكنيك به نفع شعرهايش استفاده مي كند . گاه و بي گاه اين ويژگي در شعرهاي او نمود پيدا مي كند . تضاد ها يي كه به شعر او لطافت ويژه اي عرضه مي كنند .

اين شوفرها

با بسيار سفر

هنوز خام مانده اند .

آقاي شوفر !

نگهه دار

ما پختيم . ص 29

***

دل تان هم سوزد

داغ اين شعر

خنك ام مي كند . ص 8

6 – تقطيع و سطر بندي مناسب : تناسب در سطر بندي شعر ملك زاده را از يك نوع موسيقي مناسب برخوردار كرده است . او با آگاهي از اين كه كلمات را كجا از هم جدا كند يك ريتم كلامي ايجاد مي كند كه خواننده موقع خواندن شعر آن را احساس مي كند و در نتيجه لذت هم مي برد .

به اين دو نمونه دقت كنيم :

چرت بعدي از ظهري ام

مثل گوجه فرنگي سبز خوابيده در انبار است

سرزنشم نكنيد

به اين زودي ها

شرم نمي كنم . ص 28

***

قرار است

تمام لغتهاي جهان را پاك كنند

و فقط يك لغت

سهم من باشد

« تو » را انتخاب مي كنم . ص 35

در اين شعرها مخاطب همواره مي تواند از موسيقي يي كه او ايجاد كرده است لذت ببرد بدون اينكه مجبور باشد به وزنهاي كلاسيك و نيمايي فكر كند .

7 – كاركردهاي بعضاً رمانتيك : شاعر گاه با يك نئورمانتيسم رو به رو مي شود. نئورمانتيسمي كه در واقع خيلي در سطح نمود پيدا مي كند .بيان رمانتيكي كه ديگر خريداران خودرا ازدست داده است .

آه اي صنم !

پيكر تو را

به قد يك بوسه

تراشيده اند . ص 16

***

و اين نهايت شعر است

« دوستت دارم » . ص 20

به نظر مي رسد اين ويژگي بايد از شعرهاي ملك زاده ز دوده شود . اصطلاحات و تركيباتي كه ديگر تأ‌ثيرات زيبايي شناختي خود را از دست داده اند .

8 – رويكردي نوين به عوامل طبيعي : ماه ، برف ، شب ، كوه و .... . ملك زاده اين عوامل را كه در شعر قدمتي بسيار دراز دارند ، با رويكردي نوين در شعر خود عرضه مي كند . البته اين يك خصيصه منحصر به فرد نيست اما او اين نكته را مي داند و با آگاهي ، از نحوه ي كاربرد قديمي اين عوامل دوري مي كند و با اين كار مخاطب خود را غافلگير مي كند .

مه نيز

چك سفيد حيران را

امضاء كرده است . ص 21

***

خودت را به آفتاب پشت گرم مي كني

و نمي داني كه اين روزها

سايه ها را با تير مي زنند ص 52

9 – هنجار شكني در ساختار دستوري جملات : هنجاري شكني هاي دستوري البته كمتر در شعر ملك زاده نمود پيدا مي كنند اما هر وقت هم در شعر سرك مي كشند مخاطب را متوقف و وادار به دو باره خواني مي كنند .

يك ساعت مچي به دست چپ ام

و ديگري به راست

به انتقام روزهاي

« ببخشيد ساعت چنده !؟ ص 33

اويك جمله ي كامل را به صورت صفت براي روز مي آورد .

يا

« پي » را به تن ات بمال

- صحيح و سالم -

و عروض را

با درياهاي نمي دانمت

به رود خانه بريز ص 79

ملك زاده فعل نمي دانم را به عنوان صفت براي دريا به كار مي برد و با اين كار لطافتي به شعر مي بخشد كه هر چند تازه نيست اما مي توانيم دوباره آن را بخوانيم و لذّت ببريم .

10- استفاده از تركيبهاي تازه و بيان ساده و موثر : او همواره از ابهام هاي ساختگي و مغلق نويسي دوري مي كند و در اين راستا نيز عبارات نو و تازه اي خلق مي كند كه بيانگر ذهن و ذائقه ي خلاق اوست . تركيبهاي كه مي شود آنها را دوباره خواني كرد و باز هم احساس خوشايندي داشت .

تابلوي « به سياره ي چاله پرور مريخ خوش آمديد » ص 18

***

ساعت ، حوالي جنوب شرقي پرسه مي زند

دو سه تا جلو تر كه برود

مي رسد به جنوب غربي

حالا من هستم و 12 ساعت بعد . ص 22

***

چرت بعد از ظهري ام

مثل گوجه فرنگي سبز خوابيده در انبار است . ص 28

***

و اعتراضي كرد به بلندي ايستگاه ص 54

11- عامل طنز : يكي از خصيصه هايي كه هر از گاه حضور خود را اعلام مي كند و كم كم در آخر مجموعه به يكي از ويژگي هاي شعري ملك زاده تبديل مي شود عامل طنز است . طنزي كه همواره شعرهاي ديگر شاعر شمالي كشور ، اكبر اكسير ، را به ذهن متبادر مي كند . او هر گاه به قصد ايجاد فضاي طنز آلود در شعر حركت مي كند متأثر از اكبر اكسير است .

بر در نوشته اند

« لطفاً نظافت را رعايت فرماييد »

دست ام به چانه ام فشار مي آوردم

چانه ام به سرم

فكر مي كنم

هي فكر مي كنم و زور مي زنم

حالا كمي سبك شده ام . ص 50

اين شعر به شدت شعر اكبر اكسير را با عنوان « زوركي » در مجموعه شعر « بفرمائيد بنشينيد صندلي عزيز » به ذهن مي آورد و مخاطب را به سوي آقاي اكسير پرت مي كند . از اين قبيل موارد كم نيستند .

دختران هر روز

آواز دهل مي دهند

از دور كه مي آيند

تركان ختا را مي بيني

نزديك كه مي شوند

خطاي چشمت را ص 38

داود ملك زاده شاعري تواناست . روي هم رفته ويژگي هايي كه بر شمرده شد به شعر او تشخّص ويژه اي مي دهند كه حالا مي تواند در مجموعه هاي بعدي او بيشتر و با بسامد بالاتري تكرار شوند . او ضروريات شعر نو را درك كرده است و به معناي واقع كلمه « نو » شعر مي گويد . در اين راستا مهمترين ويژگي شعر او رويكرد به عناصر ، اشياء‌ و اصطلاحات روزمره هستند . او به بكارگيري اين واژه هاي چشمك زن توجه هر مخاطبي را به خود جلب مي كند .

از منظري ديگر فكر مي كنم ناروا نباشد اگر بگوييم ملك زاده بايد با پوشش دادن نقاط ضعف خود ( كه البته بسيار نادرند ) در راستاي شعري محكم تر و مشخص تر گام بردارد .

ضعفها و احياناً تأثيراتي كه هيچ شاعري در ابتدا نمي تواند از آنها دور باشد . شعر هاي مثل واو نامه ( شعر دوم ) كه شعر قيصر امين پور را به ذهن متبادر مي كند يا تأثير پذيري هاي او از اكبر اكسير .

مشكل ديگري كه او با آن روبروست و باز هم البته نادر است استفاده از اضافه هاي تركيبي مي باشند . اضافه هاي كه نه تنها سيستم آنها از بين رفته است بلكه تأثيرات زيبايي شناختي خود را نيز از دست داده اند ، تركان خُتا ، چَشمان ژله اي و يا از اين قبيل موارد . به هر حال با توجه به ويژگي ها و خصيصه هايي كه ذكر آنها رفت . نگارنده ي اين سطور آقاي ملك زاده را شاعري توانمند و خلاق مي داند كه اميدواريم شاهد سروده هاي ديگر و باز هم بهتر او باشيم .

پا روی مین گذاشته بود سگی که پایش نصفه بود

و پارس هایش بوی زمین نمی داد

توی کوچه دم ها برای تکاندن به سمت چپ می روند

من کنار سنگی روی آفتاب نشسته ام

برای پستان چپ زنی گریه نمی کنم

و فکر نمی کنم که چرا

خدا سگهایش را از دم آفرید

و خندید به خندیدن امپراتوری که سیگار می کشد

و نمی کشد دندانهایش را

یک چشمش را به آفتاب نگفته است

و به هیجده -هشتاد و یک دستهاش فکر می کند

و فکر می کند برای ریش های خداوند تیغ لازم نیست

و لازم نیست

توی آفتابی که کوچه ندارد

با پای بریده ی یک سگ چه کنم

برای رسیدن بهار حرفی ندارم، فقط می دانم که یک سال گذشته است. همیشه فکر کرده ام چرا موقع عید یک سال به عقب برنمی گردیم اما مهم نیست چون اگر به عقب بر می گشتیم باز هم تمام می شدیم. یعنی چه به جلو برویم و چه به عقب تمام می شویم. همین.گاهی وقتها احساس می کنم که انگشتانم به من خیانت می کنند در حالی که زمان های بسیاری بوده اند که آنها را دوست داشته ام. پس چه کنیم؟ غیر از این که عشق کوچکی برای خودمان دست و پا کنیم تا این دنیای بزرگ! تمام شود.

بله غیر از شعر راهی نمانده.

" امضایی کوچک پای رویایی "

یدالله رویایی یکی از تاثیر گذاران بر شعر امروز ایران است. همواره نام او تداعی کننده ی " شعر حجم " است. << حجم >> این " فضا " ، این " تجریدی " همیشه این مجوز را برای منِِ ِ خواننده صادر کرده است که خوانشی مستقل داشته باشم و در واقع با او همراه و شریک باشم.

رؤیایی صاحب چندین مجموعه شعر است که حرکت و روند او را در کارنامه ی شعریش مشخص می سازد.

بر جاده های تهی ، آوازها و ترانه ها ، دریایی ها ، از دوستت دارم ... ، لبریخته ها و در نهایت هفتاد سنگ قبر.

اما هفتاد سنگ قبر اخیر ترین مجموعه شعر او که اخیراً توجه منتقدین را به خود جلب کرده است مجموعه شعری بی سابقه از نظر فضا ، زبان و شکل است که مرگ را دارد حکایت می کند . حقیقتش را بخواهید این مرگ است که دارد از در و دیوارش می بارد.

لحظه که وحشت می کند

معجزه می کند:

مرگ ! ص 59

<< برای آنکه چیزی را تعریف کنیم باید از آن فاصله بگیریم ، یعنی آن را از خود جدا کنیم و سپس در مقابل خود قرار دهیم و در نهایت آن را تعریف کنیم. 1 >>

مرگ آمده ، دستی دور گردن رویایی انداخته و او را خواسته . شاعر با او درگیر شده شناختتش و او را از خود دور کرده و بعدا گفته :

پس مرگ

چیز دیگری بود! ص 42

و یا

حالا

دیگر از مرگ نمی ترسم . ص 70

خُب او چرا دیگر از مرگ نمی ترسد؟ آیا مرگ را چیز دیگری دانسته است؟ آیا دریافت او از مرگ چیز دیگری نیست؟

" مارکز " در یکی از مصاحبه هایش در پاسخ خبرنگاری که می پرسد آیا شما از مرگ می ترسید یا نه ؟ می گوید: << من از مرگ می ترسم ولی از مردن نه .2 >>.

رویایی این نکته را خوب درک کرده و از مرگ می ترسد نه از مردن .

اگه به مجموعه شعرهای << من از دوستت دارم >> << لب ریخته ها >> و هفتاد سنگ قبر نگاهی گذرا بیاندازیم می بینیم رویایی در روند حرکتی خود به یک شکل و فرم زبانی همراه با ایماژ ها و تصویرهای خاص خود دست پیدا می کند. و اگر به این << نو >> نرسیده بود آیا در گذشته اش سنگ نمی شد؟ نمی مرگید ؟ چرا حتماً این اتفاق می افتاد پس او این موقعیت را شناخته و فرا روی کرده

برگی از شاخه ی لخت

بربسیاران افتاد

و نامش را گم کرد .

بر خط بی کران گورستان ، گور او را خالی از خط بگذارید .

که بر سنگ خویش دارا مالک مرگ خویش می ماند .

دور سنگ : نرده فلزی سیاه و داخل نرده :

عکس ، باروت و اعتراض بگذارند و خنده ی دارا را که گفت :

ارقام شکلِ دیگر صفراند. ص 22

و حتی در این فرا روی و موقعیت جدید هم نخواسته که بمرگد که اگر << سکون >> باشد می مرگد . مطمئنا . پس :

پای عابر و پیکانی کج افتاده پیش پای عدنان که

در تجاوز دنبال حق می گشت چرا که می اندیشید :

اجرای عدالت اجازه می خواهد. اشیاء :

صندلی و گره طناب و کاشتن یک یاد

و نخل کوچک .

اینجا

با هیچکسان

هیچکسم. ص 55

زبانی خاص با حاشیه های << تفکیک پذیر/ ناپذیر >>. حاشیه هایی که می توانند جزیی از شعر باشند یا نباشند به شعر او خاصیت ویژه ای بخشیده اند و اگر حقیقت تر را بگویم به او زندگی ویژه ای بخشیده اند. مگر آقای رویایی شاعر نیستند و شعر زندگی ایشان نیست ؟ خب در این فرم و شکل زبانی خاص و این فضای ویژه به یک زندگی نرسیده ؟ ، به یک<< تازه>> که نه تنها خودش درآن نفس می کشد، مقداری هم هوا با گشاده دستی برای من خواننده باقی می گذارد.

او در این "خاص" با تاکید ویژه بر اقتصاد کلامی (تعبیر رضا براهنی) با کمترین واژه ها فضا های کاملاً شخصی که حاصل تجربه و زندگی شخصی ایشان است می سازد و به ما عرضه می کند

یک دفعه مرگ

بر من که افتاد، دیدم

او خود، یک دفعه است

خود دفعه. ص 66

و یا با نادیده گرفتن قواعد نحوی زبان که در لبریخته ها نیز شاهد آن هستیم.

از روی کجا که باد بگذشت

دامان ِ تو معبر سریع کِی شد

از روی دامان ِ تو کی افتاد

وقتی که از کجا از نفس ِ کِی طی شد

دامان باد

حرکت را در جایی خالی کرد. لبریخته ها شعر 126 ص 136

و از هفتاد سنگ قبر:

بر خاستم که از کجا

کجا را دانستم

و کَی را صورتی از جا گرفت

و جای صورت ِ من شد

با کی یکی شدم- گفتم؟ ص87

رویایی با رسیدن به این وضعیت تازه با رویکرد به شکل و فرم زبان ،

نادیده گرفتن قواعد نحوی زبان، ایجاد فضا، ایماژها و تصویرهای ویژه به یک << جدید ِ هرمنوتیک >> دست پیدا میکند که نهایتاً او را از " مرگ " می رهاند. مرگی که او تعریفی دیگر از اش دارد. تعریفی که امثال او می توانند داشته باشند. حالا با این اوصاف او بمیرد . چه اشکالی دارد همه ی ما می میریم او اما نمی مرگد وقتی که :

از مرگ ساده هنوز

در شگفتم .

منابع :

1- اندیشه ی پست مدرن - رضا داوری اردکانی – دفتر نشر فرهنگ اسلامی چاپ 1378

2- شرح حادثه یک قتل- گابریل گارسیا مارکز

3- گزینه اشعار یدالله رویایی – مروارید – چاپ 1379

4- لبریخته ها – مجموعه شعر یدالله رویایی – نوید شیراز چاپ 1371

5- هفتاد سنگ قبر – مجموعه شعر یدالله رویایی – آژینه چاپ 1379

6- حتای مرگ – حسین مدل ، محمد ولی زاده – داستانسرا چاپ 1383

کتاب من:

"من پای لرز هیچ خربزه ای امضاء نمی کنم"

مرکز تهیه :

مرکز فروش :تهران - خیابان کریم خان زند - پلاک 160 - فروشگاه نشر ثالث

مار پیتونی دورم حلقه کرده بود

و من داشتم روی نعل اسبی نقطه می گذاشتم

سه پایه از شعرم افتاد

تا الا بختکی به بخت خودم های

که خودم را روی سکته ها کشیده ام بالا

بالا بالاتر تر تا پایین پای سه پایه

که من زیر پای بز گاندی گفتم :

خدایا تو چقدر مار پیتون به نفس هات ریخته ای

که من از سه پایه شعرم افتاد

و افتاد که پیتون چنبر زده بود

و دود دود می کرد

من چشم هام پر از خفه شد

و خون

و بعد

بز همسایه به خاطر جوهای نخورده اش گفت :

« آی پژمان »

و من که پژمانم

زیر پای بز گاندی گفتم

خدایا تو چقدر